İran’daki protestolar yayılıyor, internet kesildi
İran’da protestoların tırmanışının 12. gününde, 50’den fazla şehirdeki dükkan sahipleri ve tüccarlar, yaygın bir grevle işyerlerini kapattılar.
İran’da para birimi riyalin ABD doları karşısında rekor seviyede değer kaybetmesinin ardından aralık ayında başlayan ve büyük ölçüde örgütsüz seyreden protestolar, sürgündeki veliaht prens Rıza Pehlevi’nin çağrısıyla başkent Tahran’da yeni bir tırmanışa girdi.
Görgü tanıklarına göre, Pehlevi’nin dün gece yaptığı kitlesel gösteri çağrısının ardından Tahran’ın birçok mahallesinde insanlar evlerinden sloganlar atarak sokaklara çıktı.
Gösterilerin başlamasının hemen ardından ülke genelinde internet erişimi ve telefon hatları kesildi.
İnternet altyapı şirketi Cloudflare ile internet izleme kuruluşu NetBlocks, kesintiyi doğrulayarak, bunun İran hükümetinin müdahalesinden kaynaklandığını bildirdi.
Dubai’den İran’daki sabit ve mobil hatlara yapılan aramaların başarısız olduğu kaydedilirken, geçmişte benzer kesintilerin sert güvenlik müdahalelerinin habercisi olduğu hatırlatıldı.
Başlangıçta kötüleşen ekonomik koşullara karşı başlayan ve zamanla ülke geneline yayılan protestolar, 1979’daki İslam Devrimi’nden hemen önce ülkeyi terk eden son şahın oğlu Rıza Pehlevi’nin halk üzerindeki etkisinin ilk ciddî sınavı olarak görülüyor.
Pehlevi, dün ve bugün yerel saatle 20.00 için gösteri çağrısı yapmıştı. Saatin gelmesiyle birlikte “Diktatöre ölüm” ve “İslam Cumhuriyeti’ne ölüm” sloganları atılırken, bazı grupların “Bu son savaş, Pehlevi geri dönecek” ifadeleriyle veliaht prensi övdüğü aktarıldı. Can kaybı ve gözaltılar
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansına göre, protestolarla bağlantılı şiddet olaylarında şimdiye kadar en az 39 kişi hayatını kaybetti, 2 bin 260’tan fazla kişi gözaltına alındı.
Çarşamba günü birçok kentte ve kırsal bölgede başlayan gösteriler dün de sürerken, bazı pazar yerleri protestoculara destek amacıyla kepenk kapattı.
Protestolar, hükümet ve dinî lider Ayetullah Ali Hamaney üzerindeki baskıyı artırırken, hareketin büyük ölçüde liderlikten yoksun olduğu belirtiliyor.
Washington merkezli Atlantic Council’den İran uzmanı Nate Swanson, “İran’daki geçmiş protestolar, inandırıcı bir alternatifin yokluğu nedeniyle zayıfladı” değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan, sert çizgideki Kayhan gazetesi, güvenlik güçlerinin protestocuları tespit etmek için dron kullanacağını öne süren bir video yayımladı. Ülke geneline yayılıyor
Grev, Tahran’ın Büyük Çarşısı ve diğer büyük ticaret merkezlerinde başladı ve kısa sürede ülke geneline yayıldı.
IranWire’ın haberine göre, video görüntüleri ve görgü tanıklarının ifadeleri, Urmia, Mahabad, Sardasht, Sanandaj, Baneh ve Divandarreh’e kadar boş pazarlar ve kapalı dükkanlar gösteriyor.
Kirmanşah ve güney liman kenti Abadan gibi şehirlerden de benzer sahneler bildirildi. Bu şehirlerde gece sokak protestoları devam etti.
ABD merkezli politika araştırma grubu Institute for the Study of War, İran’daki protesto faaliyetlerinin 7 Ocak’tan bu yana hem sıklık hem de yoğunluk açısından keskin bir artış gösterdiğini bildirdi.
Düşünce kuruluşuna göre, gösteriler Tahran dahil olmak üzere büyük şehir merkezlerine ve İran’ın kuzeybatı bölgelerine yayıldı.
Enstitü ayrıca, İranlı yetkililerin tepkilerini artırdığını belirterek, hükümetin en az bir eyalette protestoları bastırmak için İslam Devrim Muhafızları Kara Kuvvetleri’ni görevlendirerek olağandışı bir adım attığını ve bu durumun baskının önemli ölçüde tırmandığını gösterdiğini kaydetti. Tahran’da yoğun güvenlik önlemleri
Tahran sakinleri, başkentin merkezi ve ticari bölgelerinin, özellikle Büyük Çarşı ve çevresindeki sokaklarda, üniformalı ve sivil giyimli güvenlik güçlerinin yoğun bir şekilde konuşlandırılmasıyla, fiilen “güvenlik bölgeleri”ne dönüştüğünü belirtiyor.
Mevcut karışıklık, yıllardır süren ekonomik ve siyasi baskının arka planında ortaya çıkıyor.
On ikinci gününe giren protestolarda, kapalı çarşılar, isyankar kalabalıklar ve Tahran’da güçlendirilmiş güvenlik önlemleri, halkın hoşnutsuzluğunun derinliğini vurguluyor. Hamaney ABD ve Trump’ı suçladı
İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, ülkedeki geniş çaplı protestolar dalgasını ABD’nin organize ettiğini iddia etti ve göstericilerin ABD başkanını memnun etmek için hareket ettiğini öne sürdü.
Halka açık bir konuşma yapan Hamaney, ayaklanmalara katılan bazı kişilerin Washington’un onayını almak için kasıtlı olarak yıkım eylemlerine karıştığını söyledi.
İran devlet medyasına göre Hamaney, “Yıkımla uğraşanlar var” dedi. Tahran ve diğer şehirlerdeki olaylara atıfta bulunarak, vandal grupların İran’a ait binalara zarar verdiğini kaydetti.
Bu tür eylemlerin yalnızca ABD başkanını memnun etmek için yapıldığını savunan Hamaney, protestocuları desteklemekle ilgili “alakasız saçmalıklar” yaptığını iddia ettiği ABD başkanını suçladı. Hamaney, sorumluların umutlarını Washington’a bağladıklarını iddia ederek, Trump’a ciddi sorunların yaşandığı kendi ülkesini yönetmeye odaklanmasını önerdi. Trump’a “kibirli ve baskıcı”
Hamaney, Trump’ı “despot gibi davranmakla” suçlayarak, tarihin bu tür kişilerin en güçlü oldukları anda genellikle görevden alındığını gösterdiğini belirtti.
Hamaney, ABD başkanının, Firavun, Nemrud, Rıza Han ve Muhammed Rıza Şah da dahil olmak üzere, “kibirli ve baskıcı” olarak nitelendirdiği geçmişteki hükümdarların kaderini hatırlaması gerektiğini söyledi.
Hamaney’e göre, bu liderlerin hepsi kendilerine olan güvenlerinin doruk noktasında devrildiler ve Trump’ı da aynı kader bekliyor.
İran toplumunun, “yabancıların paralı askerleri” olarak hareket etmeyi hoş görmediğini ifade eden Hamaney, yabancı bir güç adına çalışan herkesin ulus tarafından reddedildiğini söyledi.
Protestoların gidişatı belirsizliğini korurken, İran’ın ekonomik ve sosyal yaşamının uzun süredir merkezi olan çarşılar, kolektif muhalefetin güçlü bir sembolü olarak sessiz.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Tahran’ın “barışçıl protestocuları öldürmesi halinde” ABD’nin “yardıma koşacağı” yönündeki açıklamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı da buna tepki gösterdı. Bakanlık, Washington’un İran’ın içişlerine müdahale geçmişini hatırlatarak, bu sözleri “ikiyüzlülük” olarak niteledi.
Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola da X üzerinden yayımladığı videoda, “Dünya bir kez daha İran halkının cesurca ayağa kalkışına tanıklık ediyor” ifadelerini kullandı.
YORUMLAR (İLK YORUMU SİZ YAZIN)